ભારતના ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, “કુલ્યવાપ” (kulyavapa) અને “દ્રોણવાપ” (dronavapa) શબ્દો શું દર્શાવે છે?

જવાબ: A. કુલ્યવાપ અને દ્રોણવાપ પ્રાચીન ભારતમાં જમીન માપવાના એકમો દર્શાવે છે. કુલ્યવાપ અને દ્રોણવાપ એ જમીનના માપ માટેના શબ્દો છે, જે ખાસ કરીને ગુપ્ત અને ઉત્તર-ગુપ્ત સમયગાળાના પૂર્વીય ભારતીય શિલાલેખોમાં, વિશેષ કરીને બંગાળ અને બિહારમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે. વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર (ETYMOLOGY): આ નામો જમીનના તે ક્ષેત્રફળનો સંદર્ભ આપે છે જેમાં ચોક્કસ જથ્થામાં બીજ વાવી શકાય (ખેતીલાયક વિસ્તાર માપવાની આ એક પ્રાચીન પદ્ધતિ હતી, કારણ કે સીધો સર્વેક્ષણ દુર્લભ હતો). આ નામો અનાજના સૂકા માપ પરથી લેવામાં આવ્યા છે જે વાવણીમાં સમાવી શકાતા હતા. 1. કુલ્યવાપ: જમીનનો તે વિસ્તાર જેમાં એક 'કુલ્ય' જેટલા બીજ વાવી શકાતા હતા. કુલ્ય એ મોટો કદ આધારિત એકમ હતો. 2. દ્રોણવાપ: એક 'દ્રોણ' જેટલા બીજ વાવી શકાય તેટલો વિસ્તાર. દ્રોણ એ નાનું માપ હતું, જે પૂર્વીય ભારતીય વપરાશમાં સામાન્ય રીતે કુલ્યનો સોળમો કે આઠમો ભાગ હતો. આ શબ્દો ગુપ્ત સમયગાળાના તામ્રપત્ર શિલાલેખો (દામોદરપુર, ફરીદપુર, મેહર અનુદાન) અને બંગાળના પાલ-સેન સમયગાળાના શિલાલેખોમાં પ્રમુખપણે નોંધાયેલા છે. તેનો ઉપયોગ બ્રાહ્મણો, મઠો અથવા મંદિરોને જમીન અનુદાન (બ્રહ્મદેય અને દેવદાન અનુદાન) ના કદ દર્શાવવા તેમજ ખરીદ-વેચાણના વ્યવહારો નોંધવા માટે થતો હતો. **અન્ય પ્રાદેશિક એકમો પણ વપરાતા હતા:** નિવર્તન, ભૂમિ, આઢવાપ વગેરે. તમિલ શિલાલેખોમાં સમકક્ષ એકમોમાં વેલી અને મા નો સમાવેશ થાય છે. આવા માપો ઇતિહાસકારોને જમીન અનુદાનના વ્યાપ અને પ્રારંભિક મધ્યકાલીન ભારતની કૃષિ અર્થવ્યવસ્થાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરે છે. અન્ય વિકલ્પો શા માટે ખોટા છે: (B) વિવિધ મૂલ્યના સિક્કા (જેમ કે કાર્ષાપણ, દીનાર, શતમાન, સુવર્ણ) અલગ પરિભાષા છે, કુલ્યવાપ/દ્રોણવાપ નથી. (C) શહેરી જમીનના વર્ગીકરણ માટે 'વાસ્તુ', 'ગૃહ', 'વાટિકા' જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ થતો હતો. આ શબ્દોનો નહીં. (D) ધાર્મિક વિધિઓ યજ્ઞ, વ્રત વગેરે દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી હતી. જમીન-વાવણીના શબ્દો દ્વારા નહીં. સ્ત્રોત: અભ્યાસક્રમ ભારતીય ઇતિહાસના વિષયો ભાગ I 'રાજાઓ, ખેડૂતો અને નગરો' દિનેશ ચંદ્ર સરકાર 'ઇન્ડિયન એપિગ્રાફી' આર.એસ. શર્મા 'અર્લી મેડિઇવલ ઇન્ડિયન સોસાયટી'.