ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷିତ ପାଠକ ଭାବେ ନେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ମାସିକ ପତ୍ରିକା 'ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ' (Vital-Vidhvansak) କାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: A. ଗୋପାଳ ବାବା ୱାଲଙ୍ଗକର 'ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ' ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ଦଳିତ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଥମ ପତ୍ରିକା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଗୋପାଳ ବାବା ୱାଲଙ୍ଗକର (ଗୋପାଳବାବା ୱାଲଙ୍ଗକର ବା ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ), ପ୍ରାୟ 1840 ରୁ 1900, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଜାତି-ବିରୋଧୀ କର୍ମୀ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦଳିତ ଶ୍ରେଣୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଜନ୍ମରୁ ଜଣେ ମହାର ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ସେନାର ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ସୁବେଦାର ଭାବରେ, ସେ ରତ୍ନଗିରିରେ ବସବାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜାତିଗତ ନିର୍ଯାତନା ତଥା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। 'ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ' (ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ 'ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅପବିତ୍ରତାର ବିନାଶକ' ବା 'ଭିଟାଲ' ଦେବତାଙ୍କ ବିନାଶକ), ଯାହା 1888 ମସିହାରେ ୱାଲଙ୍ଗକରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରକାଶିତ ମରାଠୀ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ପତ୍ରିକା ଥିଲା। ଏଥିରେ ଜାତିଗତ ନିର୍ଯାତନାକୁ ପଦାରେ ପକାଇବା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାକୁ ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରତିପାଦନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ସମାଲୋଚନା କରିବା ଏବଂ ଦଳିତ ଶ୍ରେଣୀର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତଥା ଅଧିକାରକୁ ଦାବି କରିବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲେଖା ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା। ୱାଲଙ୍ଗକର 'ଭିଟାଲ ବିଧ୍ୱଂସନ' ନାମକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁସ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ତଥା ଶିକ୍ଷା ସୁବିଧା ପାଇବା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନ ନିକଟରେ ଆବେଦନ କରିଥିଲେ। ସେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ନେତା ଯଥା ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଫୁଲେ (ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ), ଶାହୁ ମହାରାଜ ଏବଂ ବି. ଆର. ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଥିଲେ। ୱାଲଙ୍ଗକରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆମ୍ବେଦକର ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଷଣ ଏବଂ ଲେଖାରେ ମହାର କର୍ମୀମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ ପିଢ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଭୁଲ୍: (B) ଜ୍ୟୋତିବା ଫୁଲେ (1827-90) ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଜାତି-ବିରୋଧୀ ସଂସ୍କାରକ, ସତ୍ୟଶୋଧକ ସମାଜ (1873) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଏବଂ 'ଗୁଲାମଗିରି' (1873) ର ଲେଖକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ରିକା ଥିଲା 'ଦୀନବନ୍ଧୁ'। ସେ ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ ପ୍ରକାଶ କରିନଥିଲେ। (C) ଏମ୍. କେ. ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦଳିତ ଉନ୍ନୟନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପତ୍ରିକା ଥିଲା 'ହରିଜନ' (1933-48), ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ 'ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଓପିନିଅନ୍' ତଥା 'ୟଙ୍ଗ୍ ଇଣ୍ଡିଆ'। ସେ ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ ପ୍ରକାଶ କରିନଥିଲେ। (D) ବି. ଆର. ଆମ୍ବେଦକର (1891-1956) 'ମୁକନାୟକ' (1920), 'ବହିଷ୍କୃତ ଭାରତ' (1927), 'ଜନତା' (1930), ଏବଂ 'ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଭାରତ' (1956) ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଭିଟାଲ-ବିଧ୍ୱଂସକ ପ୍ରକାଶ କରିନଥିଲେ। ଉତ୍ସ: syllabus Themes in Indian History Part III Eleanor Zelliot 'From Untouchable to Dalit' M.S. Gore 'The Social Context of an Ideology: The Social and Political Thought of B.R. Ambedkar'.