अस्पृश्य समाज हा लक्ष्यित वाचकवर्ग असलेले पहिले मासिक 'विटाळ-विध्वंसक' कोणी प्रकाशित केले होते?

उत्तर: A. गोपाळ बाबा वलंगकर यांनी 'विटाळ-विध्वंसक' प्रकाशित केले, ज्याचा उल्लेख वंचित घटकांसाठीचे पहिले नियतकालिक म्हणून केला जातो. गोपाळ बाबा वलंगकर (ज्यांना गोपाळबाबा वलंगकर किंवा गोपाळ कृष्ण म्हणूनही ओळखले जाते), अंदाजे 1840 ते 1900, हे महाराष्ट्रातील एक आद्य जातीविरोधी कार्यकर्ते होते, ज्यांना वंचित घटकांच्या चळवळीतील सुरुवातीच्या नेत्यांपैकी एक मानले जाते. जन्माने महार आणि ब्रिटीश सैन्यातील निवृत्त सुभेदार असलेल्या वलंगकरांनी रत्नागिरीमध्ये स्थायिक होऊन आपले जीवन जातीभेद आणि अस्पृश्यतेला आव्हान देण्यासाठी समर्पित केले. 1888 मध्ये वलंगकरांनी सुरू केलेले 'विटाळ-विध्वंसक' हे अस्पृश्य समाजाला लक्ष्य करून सुरू केलेले मराठीतील पहिले नियतकालिक होते. यात जातीय दडपशाही उघडकीस आणणारे, अस्पृश्यतेचे समर्थन करणाऱ्या ब्राह्मणवादी धार्मिक ग्रंथांवर टीका करणारे आणि वंचित घटकांची प्रतिष्ठा व हक्क ठामपणे मांडणारे लेखन प्रसिद्ध झाले. वलंगकरांनी 'विटाळ विध्वंसन' ही प्रभावशाली पुस्तिकाही लिहिली आणि ब्रिटीश भारतीय सैन्यात अस्पृश्यांची भरती आणि शिक्षणाचा हक्क यांसारख्या मुद्द्यांवर ब्रिटीश प्रशासनाकडे निवेदने दिली. ते जोतीराव फुले (ज्यांचा ते आदर करत), शाहू महाराज आणि डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांसारख्या नंतरच्या नेत्यांचे महत्त्वाचे अग्रदूत होते. वलंगकरांच्या कार्याचे ऐतिहासिक महत्त्व डॉ. आंबेडकरांनी ओळखले होते, ज्यांनी आपल्या भाषणांमध्ये आणि लिखाणात महार कार्यकर्त्यांच्या आधीच्या पिढीचा गौरव केला होता. इतर पर्याय चुकीचे का आहेत: (B) ज्योतिबा फुले (1827-90) हे पायाभूत जातीविरोधी समाजसुधारक, सत्यशोधक समाजाचे (1873) संस्थापक आणि 'गुलामगिरी' (1873) चे लेखक होते. त्यांचे नियतकालिक 'दीनबंधू' होते. त्यांनी 'विटाळ-विध्वंसक' प्रकाशित केले नाही. (C) एम. के. गांधी यांची दलितोद्धारावरील संबंधित नियतकालिके 'हरिजन' (1933-48), आणि त्याआधीची 'इंडियन ओपिनियन' आणि 'यंग इंडिया' ही होती. त्यांनी 'विटाळ-विध्वंसक' प्रकाशित केले नाही. (D) डॉ. बी. आर. आंबेडकर (1891-1956) यांनी 'मूकनायक' (1920), 'बहिष्कृत भारत' (1927), 'जनता' (1930) आणि 'प्रबुद्ध भारत' (1956) प्रकाशित केले. त्यांनी 'विटाळ-विध्वंसक' प्रकाशित केले नाही. स्रोत: अभ्यासक्रम 'थीम्स इन इंडियन हिस्ट्री' भाग III एलेनॉर झेलिओट 'फ्रॉम अनटचेबल टू दलित' एम. एस. गोरे 'द सोशल कॉन्टेक्स्ट ऑफ अॅन आयडिऑलॉजी: द सोशल अँड पॉलिटिकल थॉट ऑफ बी. आर. आंबेडकर'.