अस्पृश्य लोकांक आपले लक्ष्य प्रेक्षक म्हणून आशिल्ले पयलें म्हयन्याळें नेमाळें विताल-विध्वंसक हें नेमाळें उजवाडाक आयलें

योग्य पर्याय: A. गोपाल बाबा वाळंगकार हाणें विटाल-विध्वंसक हें पुस्तक उजवाडायलें, जें चड करून खास करून उदासीन वर्गांखातीर पयलें नियतकालिक म्हणून उल्लेख करतात. गोपाल बाबा वाळंगकार (गोपालबाबा वाळंगकार वा गोपाल कृष्ण अशेंय म्हण्टात), इ.स. 1840 ते 1900 मेरेन, महाराष्ट्रांतलो एक आद्य जातविरोधी कार्यकर्तो आशिल्लो, ताका उदासीन वर्ग चळवळीचो एक सुरवेचो फुडारी म्हणून मानतात. जल्मासावन महार आनी निवृत्त ब्रिटीश सैन्याचो सुबेदार आशिल्लो तो रत्नागिरी हांगा स्थायीक जालो आनी जाती जुलूम आनी अस्पृश्यतायेक आव्हान दिवपाक आपलें जिवीत ओंपलें. विटाल-विध्वंसक (अक्षरशः ‘विचारीक प्रदुशणाचो नाशक’ वा ‘विताला नाशक’, एक देवता) वाळंगकार हाणें 1888 वर्सा सुरू केल्लो हो मराठींतलो पयलो नियतकालिक आसून तो अस्पृश्य समाजांक लक्ष्य केल्लो. तातूंत जातीय जुलूम उक्ते करपी, अस्पृश्यताय न्याय्य करपी ब्राह्मण धर्मीक ग्रंथाचेर टिका करपी आनी उदासीन वर्गाचो मान आनी हक्क दाखोवपी बरपावळ आशिल्ली. तशेंच ‘VITAL VIDHVANSAN’ हें प्रभावी पॅम्फ्लेट वाळंगकार हाणें बरयलें आनी अस्पृश्य लोकांक ब्रिटीश भारतीय सैन्यांत भरती करप, शिक्षण मेळप ह्या सारक्या प्रस्नांचेर ब्रिटीश प्रशासनाकडेन याचिका केल्यो. तो ज्योतिराव फुले (जांकां तो मान दितालो), शाहू महाराज आनी B R Ambedkar ह्या फुडल्याकाळांतल्या फुडाऱ्यांचो म्हत्वाचो पूर्वसूरी आशिल्लो. वाळंगकाराच्या वावराचें इतिहासीक म्हत्व आंबेडकारान वळखून घेतलें, ताणें आपल्या भाशणांनी आनी बरपावळींत महार कार्यकर्त्यांचे आदले पिळगेक मान्यताय दिली. हेर पर्याय कित्याक चुकीचे आसात: (ब) ज्योतिबा फुले (1827-90) हो मुळावो जातीविरोधी सुदारक, सत्यशोधक समाजाचो संस्थापक (1873) आनी ‘गुलामगिरी’ (1873) ह्या ग्रंथाचो लेखक. ताचें नियतकालिक ‘दीनबंधु’ आशिल्लें. ताणें वितल-विध्वंसक उजवाडाक हाडलो ना. (ग) एम.के.गांधीचीं संबंदीत नियतकालिकां म्हळ्यार दलीत उदरगतीविशीं ‘हरिजन’ (1933-48), आनी ताचेपयलीं ‘भारतीय मत’ आनी ‘यंग इंडिया’. ताणें वितल-विध्वंसक उजवाडाक हाडलो ना. (D) B R AMBEDKAR (1891-1956) हांणी 'MOOKNAYAK' (1920), 'BAHISHKRIT BHARAT' (1927), 'JANATA' (1930) आनी 'PRABUDDHA BHARAT' (1956) उजवाडाक हाडलीं. तांणी Vital-Vidhvansak उजवाडाक हाडलो ना. स्रोत: अभ्यासक्रम भारतीय इतिहासांतले विशय तिसरो भाग एलिना झेलियट 'अस्पृश्य ते दलित'. M S Gore, 'The Social Context of an Ideology: The Social and Political Thought of B.R. Ambedkar'.