ଗାନ୍ଧୀବାଦ ଏବଂ ମାର୍କ୍ସବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ସହମତି ହେଉଛି

ଉତ୍ତର: A. ଗାନ୍ଧୀବାଦ ଏବଂ ମାର୍କ୍ସବାଦର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ (COMMON GOAL) ହେଉଛି ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରବିହୀନ ସମାଜ (STATELESS SOCIETY)। ପଦ୍ଧତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗାନ୍ଧୀବାଦ (GANDHISM) ଏବଂ ମାର୍କ୍ସବାଦ (MARXISM) ମଧ୍ୟରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମାନତା ରହିଛି (ଜଣେ ହିଂସାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜଣକ ବିପ୍ଳବାତ୍ମକ ହିଂସାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଜଣଙ୍କର ମୂଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏବଂ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ ବସ୍ତୁବାଦ ଉପରେ)। **କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉପରେ ସେମାନେ ଏକମତ (ONE ULTIMATE GOAL they converge):** ତାହା ହେଉଛି ରାଷ୍ଟ୍ରର କ୍ରମଶଃ ବିଲୋପ (WITHERING AWAY OF THE STATE)। MARX ମତ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ର ହେଉଛି ଶ୍ରେଣୀ ଶୋଷଣର ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସମାଜରେ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ଲୋପ ପାଆନ୍ତି, ରାଷ୍ଟ୍ରର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହା 'ଲୋପ ପାଇଯାଏ' (Anti-Duhring ରେ Engels; State and Revolution ରେ Lenin)। ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ 'ସର୍ବହରା ବର୍ଗର ଏକଛତ୍ରବାଦ' (dictatorship of the proletariat) ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ। GANDHI 'ରାମରାଜ୍ୟ' (RAMRAJYA) ବା ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଅରାଜକତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ମ-ଅନୁଶାସନ ଏବଂ ନୈତିକ ଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱୟଂ-ଶାସିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଗ୍ରାମ ସ୍ୱରାଜ (gram swaraj) ରେ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ରାଷ୍ଟ୍ର ଚାପ ଅନାବଶ୍ୟକ, କାରଣ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ସତ୍ୟ (satya), ଅହିଂସା (ahimsa) ଏବଂ ନ୍ୟାସୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା (trusteeship) ମାଧ୍ୟମରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। Gandhi ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉକ୍ତିରେ କହିଥିଲେ ଯେ 'ରାଷ୍ଟ୍ର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଏବଂ ସଂଗଠିତ ରୂପରେ ହିଂସାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ' ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା। ତେଣୁ ଉଭୟ ଏକ ଭବିଷ୍ୟତର ରାଷ୍ଟ୍ରବିହୀନ ନୈତିକ ସମାଜକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଉପାୟ ଉପରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ମତ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଭୁଲ୍: (B) ଶ୍ରେଣୀ ସଂଘର୍ଷ ହେଉଛି ମାର୍କ୍ସବାଦର ଚାଳକ ଶକ୍ତି କିନ୍ତୁ Gandhi ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ନ୍ୟାସୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସମାଜ ପାଇଁ ନ୍ୟାସୀ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି) ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରେଣୀ ସଦ୍ଭାବ ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ବରଂ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ମାଧ୍ୟମରେ ବିବାଦ ସମାଧାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। (C) ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉଚ୍ଛେଦ ହେଉଛି ଏକ ମାର୍କ୍ସବାଦୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। Gandhi ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉଚ୍ଛେଦକୁ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ ବରଂ ସେ TRUSTEESHIP ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ହାତରେ ରହେ କିନ୍ତୁ ଧାରକ ସମାଜ ପାଇଁ ଜଣେ ନ୍ୟାସୀ (trustee) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। (D) ଅର୍ଥନୈତିକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକବାଦ (ଅର୍ଥନୈତିକ ଭିତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଇତିହାସ) ହେଉଛି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ମାର୍କ୍ସବାଦୀ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ। Gandhi ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କହିଥିଲେ ଯେ ଇତିହାସ କେବଳ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ନୈତିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ଆଦର୍ଶଗତ ଶକ୍ତି (ସତ୍ୟ, ଅହିଂସା) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। Source: syllabus Political Science 'Political Theory' M.K. Gandhi 'Hind Swaraj' and 'India of My Dreams' F. Engels 'Anti-Duhring'।