ભારતમાં, કારોબારીથી ન્યાયતંત્રનું પૃથક્કરણ કોના દ્વારા નિર્દેશિત થયેલું છે?

જવાબ: B. કારોબારીથી ન્યાયતંત્રનું પૃથક્કરણ રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત દ્વારા નિર્દેશિત થયેલું છે. બંધારણનો અનુચ્છેદ 50 (ભાગ IV — રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો) જણાવે છે: 'રાજ્ય તેની જાહેર સેવાઓમાં ન્યાયતંત્રને કારોબારીથી અલગ કરવા માટે પગલાં લેશે.' ન્યાયિક કાર્યો વહીવટી/કારોબારી કાર્યો સાથે ભળી ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, ખાસ કરીને નીચલા સ્તરે (મેજિસ્ટ્રેટ અદાલતના સ્તરે, જ્યાં સંસ્થાનવાદી યુગની પ્રથામાં એક જ અધિકારી એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ અને જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ બંને તરીકે સેવા આપતા હતા). અમલીકરણ: - ફોજદારી કાર્યરીતિ સંહિતા 1973 (CrPC) એ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ્સ (રાજ્ય કારોબારી હેઠળ) ને જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ્સ (સેશન્સ કોર્ટ પદાનુક્રમ / વડી અદાલતના નિયંત્રણ હેઠળ) થી અલગ કરીને અનુચ્છેદ 50 ને સંપૂર્ણ અમલ આપ્યો. - જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટની નિમણૂક વડી અદાલત દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તેઓ તેને રિપોર્ટ કરે છે. - એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ નિવારક/વહીવટી કાર્યો (કલમ 144 ના આદેશો વગેરે) સંભાળે છે અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ/કલેક્ટરને રિપોર્ટ કરે છે. - CrPC 1973 પહેલાં પણ ઘણા રાજ્યોએ પૃથક્કરણ શરૂ કરી દીધું હતું. આજે આ વ્યવસ્થા તમામ રાજ્યોમાં સંપૂર્ણપણે સંસ્થાકીય બની ગઈ છે. અન્ય વિકલ્પો શા માટે ખોટા છે: (A) આમુખ — દાર્શનિક પાયો પૂરો પાડે છે (સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, બિનસાંપ્રદાયિક, લોકશાહી, પ્રજાસત્તાક; ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા, બંધુતા) પરંતુ ખાસ કરીને ન્યાયતંત્ર-કારોબારી પૃથક્કરણનો ઉલ્લેખ કરતું નથી. (C) સાતમી અનુસૂચિ — સંઘ (યાદી I), રાજ્યો (યાદી II), અને સંવર્તી (યાદી III) વચ્ચે કાયદાકીય વિષયોની વહેંચણી કરે છે. તે કારોબારીથી ન્યાયતંત્રના પૃથક્કરણને સંબોધતી નથી. (D) પરંપરાગત પ્રથા — સંસ્થાનવાદી યુગના સુધારાઓ (બંગાળ રેગ્યુલેશન 1772) દ્વારા પૃથક્કરણ ઘણા કાયદાઓ કરતાં જૂનું છે, પરંતુ બંધારણીય આદેશ માત્ર પરંપરામાં નહીં, અનુચ્છેદ 50 માં છે. સ્ત્રોત: ભારતનું બંધારણ અનુચ્છેદ 50 / ફોજદારી કાર્યરીતિ સંહિતા 1973 / અભ્યાસક્રમ કાર્યરત ભારતીય બંધારણ.