ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର କହିଲେ ବୁଝାଏ

ଉତ୍ତର: D. ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର କହିଲେ ସମ୍ବିଧାନର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ଏକ ସରକାର (A GOVERNMENT LIMITED BY THE TERMS OF THE CONSTITUTION) କୁ ବୁଝାଏ। ଏକ 'ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର' ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସରକାର ଯେଉଁଥିରେ ସରକାରୀ କ୍ଷମତାର ପ୍ରୟୋଗ ସମ୍ବିଧାନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଏବଂ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଧାରଣାଟି ସାମ୍ବିଧାନିକତାବାଦ (CONSTITUTIONALISM) ର ମୂଳ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି — ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସରକାର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର ଏବଂ ଆଇନର ଶାସନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଇନଗତ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଅଧୀନରେ ରହିବା ଉଚିତ। ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାରର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ: - କ୍ଷମତା ସମ୍ବିଧାନରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସୀମିତ। - ଆଇନର ଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ ରହେ — ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଇନଗତ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। - ମୌଳିକ ଅଧିକାର ସରକାର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ପ୍ରତି କ’ଣ କରିପାରିବେ ତାହାକୁ ସୀମିତ କରେ। - କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ କ୍ଷମତାର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣକୁ ରୋକିଥାଏ। - ନ୍ୟାୟିକ ସମୀକ୍ଷା ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସୀମା ଲାଗୁ କରେ। - ସଂଶୋଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ (ଏବଂ କେତେକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, କିଛି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅସଂଶୋଧନୀୟ — ଭାରତର ମୌଳିକ ସଂରଚନା ତତ୍ତ୍ୱ/BASIC STRUCTURE DOCTRINE)। - ବିଧାନପାଳିକା ନିକଟରେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ; ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ନିର୍ବାଚନ। ଗୋଟିଏ ସରକାର ସଂଖ୍ୟାଗତ ଭାବେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ (ବହୁମତ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ) ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହା ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୀମାକୁ ଅଣଦେଖା କରେ — ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଆଇନ ପାସ୍ କରି — ତେବେ ତାହା ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର ନୁହେଁ। **ତେଣୁ ସାମ୍ବିଧାନିକତାବାଦ ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ସୀମା।** ଭାରତ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର — ଏଠାରେ ସମ୍ବିଧାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସଂସଦ, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସମସ୍ତେ ଏଥିରୁ ନିଜର କ୍ଷମତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷମତା ତୃତୀୟ ଭାଗ (ମୌଳିକ ଅଧିକାର), ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ (ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ ନୀତି) ଏବଂ ମୌଳିକ ସଂରଚନା ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଭୁଲ୍: (A) 'ଏକ ସଂଘୀୟ ସଂରଚନା ଥିବା ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ସରକାର' — ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏହା ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାରର ସଂଜ୍ଞା ନୁହେଁ। ଏକ ଏକକେନ୍ଦ୍ରିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର ମଧ୍ୟ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସରକାର (ଯଥା, ବ୍ରିଟେନ)। (B) 'ନାମମାତ୍ର କ୍ଷମତା ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ' — ଏହା ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଔପଚାରିକ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ (ବ୍ରିଟେନର ରାଜା, ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି) — କିନ୍ତୁ ଏହା ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଭୂମିକା ବିଷୟରେ, ସରକାର ଉପରେ ଥିବା ସୀମା ବିଷୟରେ ନୁହେଁ। (C) 'ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ମୁଖ୍ୟ' — ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ (ଆମେରିକା, ଫ୍ରାନ୍ସ) — ଏହା ମଧ୍ୟ ସରକାରକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ କରେ ନାହିଁ। ଉତ୍ସ: syllabus Political Theory / Indian Constitution at Work / Carl Friedrich, 'Constitutional Government and Democracy'.