allery'ଗୋପନୀୟତାର ଅଧିକାର' (Right to Privacy) ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର କେଉଁ ଧାରା ଅଧୀନରେ ସୁରକ୍ଷିତ?
Aଧାରା 15
Bଧାରା 19
Cଧାରା 21
Dଧାରା 29
Answer & Solution
Correct answer: C. ଧାରା 21
ଉତ୍ତର: C. 'ଗୋପନୀୟତାର ଅଧିକାର' (Right to Privacy) ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା 21 ଅଧୀନରେ ସୁରକ୍ଷିତ।
ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା 21 ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି: 'ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜୀବନ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯିବ ନାହିଁ।' ବ୍ୟାପକ ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ, ଧାରା 21 ଏକ କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ସମୂହର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛି — ଯେପରିକି ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଅଧିକାର, ଜୀବିକାର ଅଧିକାର, ଶିକ୍ଷା, ଖାଦ୍ୟ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆଶ୍ରୟ, ନିରପେକ୍ଷ ବିଚାର, ତ୍ୱରିତ ବିଚାର ଇତ୍ୟାଦି।
ଜଷ୍ଟିସ୍ କେ. ଏସ୍. ପୁଟ୍ଟାସ୍ୱାମୀ (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ) ବନାମ ଭାରତ ସରକାର (2017) — ଆଧାର ମାମଲାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ଐତିହାସିକ ରାୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ଏକ ସର୍ବସମ୍ମତ 9-ଜଣିଆ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଦ୍ୱାରା ଗୋପନୀୟତାର ଅଧିକାରକୁ ଧାରା 21 ଅଧୀନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା। ଅଦାଲତ କହିଥିଲେ:
- ଗୋପନୀୟତା ହେଉଛି ଧାରା 21 ଅଧୀନରେ ଜୀବନ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅଧିକାରର ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଂଶ।
- ଏହା ଭାଗ III ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତାର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ (ଧାରା 14, 19, 25 ଇତ୍ୟାଦି)।
- ଗୋପନୀୟତାରେ ଶାରୀରିକ ଅଖଣ୍ଡତା (bodily integrity), ତଥ୍ୟଗତ ଗୋପନୀୟତା (informational privacy), ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ସ୍ୱାୟତ୍ତତା (decisional autonomy - ସମ୍ପର୍କ, ଯୌନତା, ବିବାହ), ଏବଂ ଘରୋଇ ଗୋପନୀୟତା (home privacy) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
- ଏହି ରାୟ ପୂର୍ବର ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ (ଏମ୍.ପି. ଶର୍ମା 1954, ଖଡ଼କ ସିଂହ 1962) ଖାରଜ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋପନୀୟତାର କୌଣସି ମୌଳିକ ଅଧିକାର ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା।
- ରାଜ୍ୟର ଯେକୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଆନୁପାତିକତା ପରୀକ୍ଷା (test of proportionality: ବୈଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଉପଯୁକ୍ତତା, ଆବଶ୍ୟକତା, ସନ୍ତୁଳନ) ରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଏହି ରାୟ ସମଲିଙ୍ଗୀ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅପରାଧମୁକ୍ତ କରିବା (ନବତେଜ୍ ଜୋହର 2018), ଆଧାର ଆଇନର କେତେକ ଅଂଶକୁ ରଦ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ବାଟ ଫିଟାଇଥିଲା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ 2023 (DPDP Act) ପାଇଁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।
ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଭୁଲ:
(A) ଧାରା 15 — ଧର୍ମ, ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ ଭେଦଭାବକୁ ନିଷେଧ କରେ।
(B) ଧାରା 19 — ଛଅଟି ମୌଳିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରେ (ବାକ୍ ସ୍ୱାଧୀନତା, ସମାବେଶ, ସଂଘ, ଚଳପ୍ରଚଳ, ବାସସ୍ଥାନ, ବୃତ୍ତି)।
(D) ଧାରା 29 — ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାର।
ଉତ୍ସ: ଜଷ୍ଟିସ୍ କେ.ଏସ୍. ପୁଟ୍ଟାସ୍ୱାମୀ (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ) ବନାମ ଭାରତ ସରକାର (2017) 10 SCC 1 / ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଧାରା 21।
Keep practising Contemporary World Politics
Browse all Contemporary World Politics questions for RRB NTPC, or explore more Political Science topics.
Related questions
The authorization for the withdrawal of funds from the Consolidated Fund of India must comKarl Marx explained the process of class struggle with the help of which one of the followThe power to increase the number of judges in the Supreme Court of India is vested inThe power of the Supreme Court of India to decide disputes between the Centre and the StatIn the Constitution of India, promotion of international peace and security is included inWhich one of the following Schedules of the Constitution of India contains provisions regaWhich one of the following is the largest Committee of the Parliament?There is a Parliamentary System of Government in India because the