दीर्घकाळ उच्च पातळीवर संपर्कात आल्यास हानिकारक मानले जाणारे 'ट्रायक्लोसन' (Triclosan) खालीलपैकी कशामध्ये असण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे?

उत्तर: D. ट्रायक्लोसन प्रसाधनांमध्ये (TOILETRIES) असण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे. ट्रायक्लोसन हे 1960 च्या दशकात विकसित केलेले एक कृत्रिम जिवाणूविरोधी आणि बुरशीविरोधी रसायन (5-chloro-2-(2,4-dichlorophenoxy)phenol) आहे. अनेक दशकांपासून वैयक्तिक स्वच्छता आणि घरगुती उत्पादनांमध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जात होता. प्रसाधने आणि वैयक्तिक निगा उत्पादनांमधील सामान्य वापर: - जिवाणूविरोधी हात धुण्याचे साबण (हँड वॉश) आणि बॉडी वॉश. - टूथपेस्ट (विशेषतः कोलगेट टोटल — दातांवरील थर/हिरड्यांची सूज रोखण्यासाठी). - डिओडोरंट्स आणि अँटीपर्सपिरंट्स. - माउथवॉश. - शेव्हिंग क्रीम्स. - सौंदर्य प्रसाधने. - मुरुम प्रतिबंधक (Anti-acne) उत्पादने. याव्यतिरिक्त वापर: - स्वयंपाकघरातील भांडी (कटिंग बोर्ड, ट्रायक्लोसनयुक्त स्वयंपाकघरातील उपकरणे). - सूक्ष्मजीवविरोधी फिनिशिंग असलेले कापड (मोजे, क्रीडा साहित्य). - रुग्णालयातील जंतुनाशके. आरोग्य आणि पर्यावरणाविषयी चिंता: - संप्रेरक असंतुलन (हॉर्मोनल अडथळा) — प्राण्यांवरील अभ्यासात थायरॉईड संप्रेरकांच्या संकेतांमध्ये अडथळा आणतो. - प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती — वैद्यकीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या प्रतिजैविकांविरूद्ध क्रॉस-रेझिस्टन्सला प्रोत्साहन देतो. - अंतःस्रावी परिणाम — संभाव्य इस्ट्रोजेनिक आणि अँड्रोजेनिक अडथळे निर्माण करतो. - जलीय पर्यावरणात बायोअ‍ॅक्युम्युलेशन; मासे आणि मानवी आईचे दूध व लघवीमध्ये याचे अस्तित्व आढळले आहे. - सूर्यप्रकाशात पाण्यात याचे डायऑक्सिन आणि क्लोरोफॉर्ममध्ये रूपांतर होते. **यूएस एफडीए (US FDA) ची कारवाई:** 2016 मध्ये, एफडीएने ओव्हर-द-काउंटर ग्राहक हँड सोप आणि बॉडी वॉशमधून ट्रायक्लोसन आणि इतर 18 जिवाणूविरोधी रसायनांवर बंदी घातली, कारण ते साध्या साबण आणि पाण्यापेक्षा अधिक प्रभावी असल्याचे कोणतेही पुरावे आढळले नाहीत. अनेक उत्पादकांनी जागतिक पातळीवर उत्पादनांमधून ट्रायक्लोसन स्वेच्छेने काढून टाकले आहे. इतर पर्याय: (A) अन्न संरक्षके — सोडियम बेंझोएट, पोटॅशियम सॉर्बेट, BHA, BHT — ट्रायक्लोसन नाही. (B) फळे पिकवणे — इथिलीन वायू, कॅल्शियम कार्बाइड (भारतात बंदी) — ट्रायक्लोसन नाही. (C) पुन्हा वापरलेली प्लॅस्टिकची भांडी — यात BPA, फॅथलेट्स, मायक्रोप्लॅस्टिक्सची चिंता असते — विशेषतः ट्रायक्लोसनची नाही. स्रोत: अभ्यासक्रम जीवशास्त्र 'मानव कल्याणातील सूक्ष्मजीव' / FDA अँटीबॅक्टेरियल सोप नियम 2016.