बोलगार्ड I आणि बोलगार्ड II तंत्रज्ञानाचा उल्लेख कोणत्या संदर्भात केला जातो?

उत्तर: B. बोलगार्ड I आणि बोलगार्ड II तंत्रज्ञान हे जनुकीय सुधारित पिकांच्या वनस्पतींचे तंत्रज्ञान आहे. बोलगार्ड हे मॉन्सँटो (आता बायरचा भाग) द्वारे विकसित केलेल्या जनुकीय सुधारित कापूस जातींचे व्यापारी नाव आहे, ज्यामध्ये कीटकनाशक Cry प्रथिने एन्कोड करणारे बॅसिलस थुरिनजिएन्सिस (Bt) जनुक कापसाच्या जीनोममध्ये समाविष्ट केले गेले आहेत. Bt प्रथिने बोंडअळ्यांसाठी - विशेषतः कापसाची बोंडअळी (Helicoverpa armigera) आणि गुलाबी बोंडअळी (Pectinophora gossypiella) - विषारी असतात, परंतु सस्तन प्राण्यांसाठी निरुपद्रवी असतात. - बोलगार्ड I: यामध्ये B. thuringiensis मधील CRY1AC जनुक असते. याला भारतात 2002 मध्ये मान्यता मिळाली. हे बोंडअळ्यांपासून संरक्षण प्रदान करते. - बोलगार्ड II: यामध्ये दोन Bt जनुके - CRY1AC आणि CRY2AB - असतात, जे व्यापक कीटक नियंत्रण प्रदान करतात आणि कीटकांमध्ये प्रतिकारशक्ती निर्माण होण्याचा धोका कमी करतात. याला भारतात 2006 मध्ये मान्यता मिळाली. Bt कापूस हे भारताचे पहिले आणि (सुरुवातीला) एकमेव व्यावसायिक मान्यताप्राप्त GM पीक होते. एका दशकात भारतातील कापूस लागवडीखालील सुमारे 95% क्षेत्र Bt जातींकडे वळले, ज्यामुळे बोंडअळ्यांविरुद्ध कीटकनाशकांचा वापर मोठ्या प्रमाणात कमी झाला. तथापि, गुलाबी बोंडअळीने नंतर बोलगार्ड II विरुद्ध प्रतिकारशक्ती विकसित केली आहे, ज्यामुळे पुढील पिढीच्या (बोलगार्ड III, RNAi-आधारित) तंत्रज्ञानाची मागणी पुढे आली आणि GM-व्यवस्थापनातील त्रुटी उघड झाल्या. इतर पर्याय: (A) क्लोनल प्रवर्धन — सूक्ष्मप्रवर्धन, ऊती संवर्धन; बोलगार्डशी असंबंधित. (C) वनस्पती वाढीचे घटक — ऑक्सिन्स, जिबरेलिन्स, सायटोकायनिन्स, ॲब्सिसिक ॲसिड, इथिलीन; बोलगार्ड नाही. (D) जैविक खते — रायझोबियम, अझोटोबॅक्टर, अझोस्पायरीलियम, मायकोरायझा; बोलगार्ड नाही. स्रोत: अभ्यासक्रम जीवशास्त्र प्रकरण 'जैवतंत्रज्ञान आणि त्याचे उपयोजन' / GEAC (जेनेटिक इंजिनिअरिंग अप्रायझल कमिटी) नोंदी / भारतीय कृषी संशोधन परिषद.