भारतांतली काळी कापसाची माती तयार जाल्या, ताका लागून हवामानाच्या...

भारतांतली काळी कापसाची माती (रेगुर) बेसॉल्ट ह्या भेगांतल्यान भायर पडिल्ल्या ज्वालामुखी खडपाच्या अपक्षया वरवीं तयार जाली. BLACK SOIL वा REGUR (कापसाक योग्य आशिल्ल्यान ताका BLACK COTTON SOIL अशेंय म्हण्टात) हो भारतांतलो एक मुखेल मातयेचो प्रकार. देशाच्या सुमार 16% वाठारांत मुखेलपणान DECCAN PLATEAU — महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, आंध्र प्रदेशाचे कांय भाग, कर्नाटक, तमिळनाडू ह्या वाठारांनी ताचो आस्पाव जाता. **भूवैज्ञानिक उत्पत्ती:** काळी माती हें DECCAN TRAPS चें हवामान उत्पादन — विस्तारीत BASALTIC LAVA FLOWS जे CRETACEOUS च्या शेवटाक FISSURE VOLCANISM म्हणून स्फोट जाले (~66 दशलक्ष वर्सां आदीं, सुमार K-Pg सामुहीक विलोपनाच्या काळांत). ह्या भेगांतल्यान जाल्ल्या उद्रेकांनी सुमार 500,000 sq km वाठाराचेर 2 km मेरेन दाटायेचे सलग आडवे बेसॉल्ट लाव्हा थर तयार केले. उश्ण अर्दसुश्क भारतीय हवामानांतल्या बॅसाल्ट हवामानांतल्यान उत्पादन: - MONTMORILLONITE / SMECTITE मातयेंत भरपूर आशिल्ली काळी, जड, CLAYEY माती. - लोखण, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम, अॅल्युमिना, पोटॅश चड प्रमाणांत आसता. - सुक्या हंगामांत DEEP CRACKS तयार जाता (स्वयं मल्चिंग गुणधर्म). - ओले आसतना ओलसाण तिगोवन दवरपी — कापूस लागवडीखातीर आदर्श. - नायट्रोजन, फॉस्फरस, कार्बनी पदार्थ उणें आसता. हेर पर्याय कित्याक चुकीचे आसात: (अ) तपकिरी रानाची माती — समशीतोश्ण रानांतल्या मध्य अक्षांशांतल्या वाठारांनी मेळपी वेगळो मातयेचो प्रकार, रेगुराखातीर पालक पदार्थ न्हय. (C) ग्रेनाइट आनी शिस्ट — तांबडी माती तयार करता, काळी माती न्हय. दक्षिण व्दीपकल्पांत (कर्नाटक, तमिळनाडू) ग्रेनाइट-ग्नेसिक पालक खडपांचेर तांबड्या मातयेचें प्रमाण चड आसा. (D) शेल आनी चुनखडी — हेर मातयेच्या प्रकारांक जल्म दिता पूण दक्कन रेगुर न्हय. स्रोत: अभ्यासक्रम भारत: भौतिक पर्यावरण ‘माती’ अध्याय / जीएसआय दक्कन ट्रॅप्स भूविज्ञान.