નીચેના પૈકી કયો પાક સૌથી ઓછી જળ-કાર્યક્ષમતા (વોટર-એફિશિયન્ટ) ધરાવતો પાક છે?

જવાબ: A. શેરડી એ વિકલ્પો પૈકી સૌથી ઓછી જળ-કાર્યક્ષમતા ધરાવતો (સૌથી વધુ પાણીનો વપરાશ કરતો) પાક છે. પાકોમાં જળ કાર્યક્ષમતા વોટર ફૂટપ્રિન્ટ (ઉત્પાદિત પ્રતિ કિલોગ્રામ પાક માટે જરૂરી પાણીના લિટર) દ્વારા અથવા વૃદ્ધિની ઋતુ દીઠ કુલ સિંચાઈ જરૂરિયાત દ્વારા માપવામાં આવે છે. (A) શેરડી — સાચું (સૌથી ઓછી જળ-કાર્યક્ષમતા ધરાવતી). શેરડીને તેના 10-18 મહિનાના વૃદ્ધિ ચક્ર દરમિયાન આશરે 1500-2500 mm પાણીની જરૂર પડે છે. ઉત્પાદિત પ્રતિ કિલો ખાંડ માટે પાણીની જરૂરિયાત સામાન્ય રીતે 200-300 લિટર હોય છે. ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો શેરડી ઉત્પાદક દેશ છે અને તે મહારાષ્ટ્ર-કર્ણાટક-તમિલનાડુમાં તેના સિંચાઈના પાણીનો લગભગ 70% ઉપયોગ શેરડી માટે કરે છે, જે પાણીની અછતવાળા પ્રદેશોમાં અત્યંત બિનકાર્યક્ષમ છે. અન્ય વિકલ્પો શેરડી કરતાં વધુ જળ-કાર્યક્ષમ છે: (B) સૂર્યમુખી — તેના 90-120 દિવસના ચક્ર માટે 350-500 mm પાણીની જરૂર પડે છે. પ્રમાણમાં સામાન્ય પાણીની જરૂરિયાત ધરાવતો તેલીબિયાંનો પાક. (C) બાજરી (પર્લ મિલેટ) — સૌથી વધુ દુષ્કાળ-સહનશીલ અનાજ પૈકીનું એક તે અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોમાં 250-400 mm પાણી પર ઉગે છે. અત્યંત જળ-કાર્યક્ષમ (આંતરરાષ્ટ્રીય મિલેટ્સ વર્ષ 2023 હેઠળ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવતો 'ક્લાઇમેટ-રેઝિલિઅન્ટ' પાક). (D) તુવેર (અરહર/તૂર, પીજન પી) — મધ્યમ પાણીની જરૂરિયાત (350-550 mm), ઊંડા મૂળ ધરાવતો, દુષ્કાળ-સહનશીલ કઠોળ પાક. તેથી શેરડી એ સૂર્યમુખી, બાજરી કે તુવેર કરતાં નાટકીય રીતે વધુ પાણીનો વપરાશ કરતો પાક છે. શેરડીની સરખામણીએ બાજરી અને કઠોળને પ્રોત્સાહન આપવું એ ભારતમાં જળ સંરક્ષણની મુખ્ય નીતિ છે. સ્ત્રોત: અભ્યાસક્રમ ભૂગોળ (કૃષિ) / કૃષિ મંત્રાલયનો પાણીની જરૂરિયાતનો ડેટા.