ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁ ଜୈବଭୂରାସାୟନିକ ଚକ୍ର (ବାୟୋଜିଓକେମିକାଲ୍ ସାଇକେଲ୍) କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପଥରର କ୍ଷୟୀଭବନ (weathering of rocks) ହେଉଛି ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଗତ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ?

ଉତ୍ତର: C. ଫସଫରସ୍ ଚକ୍ର (PHOSPHORUS CYCLE) ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଜୈବଭୂରାସାୟନିକ ଚକ୍ର ଯେଉଁଥିରେ ପଥରର କ୍ଷୟୀଭବନ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ। ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ମୁଖ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର କେଉଁଠାରେ ରହିଛି ତାହା ଉପରେ ଆଧାର କରି ଜୈବଭୂରାସାୟନିକ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ଗ୍ୟାସୀୟ ଚକ୍ର (ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଭଣ୍ଡାର) କିମ୍ବା ଗାଦୀୟ/ଅବସାଦୀୟ ଚକ୍ର (ଶିଳାମଣ୍ଡଳୀୟ ଭଣ୍ଡାର)। ଫସଫରସ୍ ଚକ୍ର (C) — ସଠିକ୍। ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଅବସ୍ଥାରେ ଫସଫରସର କୌଣସି ସ୍ଥିର ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଭଣ୍ଡାର ହେଉଛି ଫସଫେଟ୍ ଯୁକ୍ତ ପଥର (ଆପାଟାଇଟ୍ ଖଣିଜ)। ଫସଫରସ୍ ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ ଫସଫେଟ୍ ଧାରଣ କରିଥିବା ପଥରଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷୟୀଭବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜୈବଭୂରାସାୟନିକ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯାହା ମୃତ୍ତିକା ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟକୁ ଫସଫେଟ୍ ଆୟନ (PO4 3-) ମୁକ୍ତ କରେ। ସେଠାରୁ ଫସଫରସ୍ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ପଟୁମାଟି/ଗାଦକୁ ଫେରିଆସେ। ଏହା ଏକ ଅବସାଦୀୟ ଚକ୍ର (SEDIMENTARY CYCLE)ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ। ଏହା ଫସଫରସକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୀମିତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ମାନବ ସମୟସୀମାରେ ଏକ ଅଣ-ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପଦରେ ପରିଣତ କରେ — ଏହାର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପ୍ରବାହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ: (A) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଚକ୍ର — ମୁଖ୍ୟତଃ ଗ୍ୟାସୀୟ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ CO2 ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ବିନିମୟକ୍ଷମ ଭଣ୍ଡାର ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଏହାର ପ୍ରବାହକୁ ପରିଚାଳିତ କରେ। କାର୍ବୋନେଟ୍ ପଥରର କ୍ଷୟୀଭବନ ଏକ ଛୋଟ ଏବଂ ମନ୍ଥର ଉପାଦାନ। (B) ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଚକ୍ର — ଗ୍ୟାସୀୟ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ N2 (୭୮%) ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର। ଜୈବିକ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନ (ରାଇଜୋବିୟମ୍, ସିଆନୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ), ବଜ୍ରପାତ ଏବଂ ଶିଳ୍ପଭିତ୍ତିକ ହାବର-ବୋଶ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା N2କୁ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ଆଣିଥାଏ। ପଥର ଯବକ୍ଷାରଜାନର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ନୁହେଁ। (D) ଗନ୍ଧକ ଚକ୍ର — ମିଶ୍ରିତ (ଉଭୟ ଗ୍ୟାସୀୟ ଏବଂ ଅବସାଦୀୟ)। ଏଥିରେ ଉଭୟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ (SO2, H2S, DMS) ଏବଂ ଅବସାଦୀୟ (ଜିପସମ୍, ପାଇରାଇଟ୍ କ୍ଷୟୀଭବନ) ପ୍ରବାହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଉଦ୍ଗୀରଣ ଏବଂ ଜୈବିକ ବିଜାରଣ ହେଉଛି ପଥର କ୍ଷୟୀଭବନ ସହିତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ୟାସୀୟ ଉପାଦାନ। ଉତ୍ସ: ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟାୟ 'ପରିସଂସ୍ଥା' (ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଚକ୍ର ବିଭାଗ)।