তলৰ কোনটো জৈৱ-ভূ-ৰাসায়নিক চক্ৰৰ (biogeochemical cycles) ক্ষেত্ৰত, চক্ৰটোত পুষ্টিদ্ৰব্য প্ৰৱেশৰ মূল উৎস হ’ল শিলৰ ক্ষয়ীভৱন বা অপক্ষয় (weathering of rocks)?

উত্তৰ: C. ফছফৰাছ চক্ৰ হ’ল এনে এক জৈৱ-ভূ-ৰাসায়নিক চক্ৰ য’ত শিলৰ ক্ষয়ীভৱন বা অপক্ষয় পুষ্টিদ্ৰব্যৰ মূল উৎস। জৈৱ-ভূ-ৰাসায়নিক চক্ৰসমূহ পুষ্টিদ্ৰব্যৰ মূল ভঁৰাল ক’ত থাকে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়: গেছীয় চক্ৰ (বায়ুমণ্ডলীয় ভঁৰাল) বা গেদীয় চক্ৰ (শিলামণ্ডলীয় ভঁৰাল)। ফছফৰাছ চক্ৰ (C) — শুদ্ধ। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ অৱস্থাত ফছফৰাছৰ কোনো সুস্থিৰ গেছীয় অৱস্থা নাই। ইয়াৰ মূল ভঁৰাল হ’ল ফছফেটযুক্ত শিল (এপেটাইট খনিজ)। ফছফৰাছ জৈৱ-ভূ-ৰাসায়নিক চক্ৰত মূলতঃ ফছফেটযুক্ত শিলৰ অপক্ষয়ৰ জৰিয়তে প্ৰৱেশ কৰে, যিয়ে মাটি আৰু পানীত ফছফেট আয়ন (PO4 3-) মুক্ত কৰে। তাৰ পৰা ফছফৰাছ উদ্ভিদে গ্ৰহণ কৰে, খাদ্য শৃংখলৰ মাজেৰে গতি কৰে আৰু অৱশেষত গেদীয় স্তৰলৈ ঘূৰি আহে। ই গেদীয় চক্ৰৰ (SEDIMENTARY CYCLE) এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ইয়াৰ ফলত ফছফৰাছ এক জটিল সীমিতকাৰী পুষ্টিদ্ৰব্য আৰু মানৱ সময়সীমাত এক অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ হৈ পৰে — কিয়নো ইয়াৰ কোনো উল্লেখযোগ্য বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰবাহ নাই। ভুল বিকল্পসমূহ: (A) কাৰ্বন চক্ৰ — প্ৰধানকৈ গেছীয়। বায়ুমণ্ডলীয় CO2 হ’ল মূল বিনিময়যোগ্য ভঁৰাল সালোক সংশ্লেষণ আৰু শ্বসনে এই প্ৰবাহ পৰিচালনা কৰে। কাৰ্বনেট শিলৰ অপক্ষয় ইয়াৰ এক তুলনামূলকভাৱে সৰু আৰু ধীৰ অংশ। (B) নাইট্ৰ’জেন চক্ৰ — গেছীয়। বায়ুমণ্ডলীয় N2 (৭৮%) হ’ল মূল ভঁৰাল। জৈৱিক নাইট্ৰ’জেন সংবন্ধন (ৰাইজ’বিয়াম, ছায়ান’বেক্টেৰিয়া), বিজুলী আৰু ঔদ্যোগিক হেবাৰ-বশ্ব প্ৰক্ৰিয়াই N2 ক চক্ৰটোলৈ আনে। শিল নাইট্ৰ’জেনৰ মূল উৎস নহয়। (D) ছালফাৰ চক্ৰ — মিশ্ৰিত (গেছীয় আৰু গেদীয় দুয়োটা)। ইয়াত বায়ুমণ্ডলীয় (SO2, H2S, DMS) আৰু গেদীয় (জিপচাম, পাইৰাইট অপক্ষয়) দুয়োটা প্ৰবাহ অন্তৰ্ভুক্ত। শিলৰ অপক্ষয়ৰ লগতে আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণ আৰু জৈৱিক বিজাকৰণ উল্লেখযোগ্য গেছীয় উপাদান। উৎস: পাঠ্যক্ৰম জীৱবিজ্ঞান অধ্যায় 'পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ' (পুষ্টি চক্ৰৰ অংশ)।