अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा गुणक (money multiplier) खालीलपैकी कशामुळे वाढतो?

उत्तर: C. लोकांच्या बँकिंगच्या सवयींमध्ये वाढ झाल्याने पैशाचा गुणक वाढतो. पैशाचा गुणक (m) हे व्यापक पैशाचा पुरवठा (M3) आणि चलन पाया (M0) यांचे गुणोत्तर असते: m = M3/M0. हे दर्शवते की उच्च-शक्ती पैशाच्या (high-powered money) प्रति युनिटमागे व्यावसायिक बँकांकडून पत पैशाचा किती विस्तार टिकवून ठेवला जाऊ शकतो. पैशाच्या गुणकाचे प्रमाणित सूत्र: m = (1 + c) / (c + r), जिथे c = चलन-ठेव गुणोत्तर आणि r = राखीव-ठेव गुणोत्तर (CRR + SLR + अतिरिक्त राखीव निधी). गुणक वाढण्यासाठी, एकतर c (चलन गुणोत्तर) किंवा r (राखीव गुणोत्तर) कमी होणे आवश्यक आहे. (C) बरोबर. बँकिंगच्या सवयींमध्ये वाढ होणे म्हणजे लोकांचा अधिक पैसा हातात रोख राहण्याऐवजी बँक ठेवींमध्ये ठेवला जातो. यामुळे चलन-ठेव गुणोत्तर (c) कमी होते, ज्यामुळे पैशाचा गुणक वाढतो. बँकिंग व्यवस्थेत अधिक पैसा असणे म्हणजे बँका अधिक कर्ज देऊ शकतात आणि अंशतः राखीव बँकिंगद्वारे अधिक ठेव पैसा निर्माण करू शकतात. हे पाठ्यपुस्तकातील उत्तर आहे. इतर पर्याय का चुकीचे आहेत: (A) जास्त CRR — यामुळे बँकांना RBI कडे अधिक राखीव निधी ठेवणे आवश्यक असते, ज्यामुळे कर्ज देण्यायोग्य निधी कमी होतो आणि गुणक घटतो. ही उलट दिशा आहे. (B) जास्त SLR — यामुळे बँकांना अधिक रक्कम तरल मालमत्तेमध्ये (सरकारी रोखे) ठेवणे आवश्यक असते, ज्यामुळे पत निर्मिती क्षमता कमी होते आणि गुणक घटतो. ही उलट दिशा आहे. (D) जास्त लोकसंख्या — याचा गुणकावर थेट यांत्रिक प्रभाव पडत नाही. लोकसंख्या वाढीचा पैशाच्या मागणीवर परिणाम होऊ शकतो, परंतु केवळ यामुळे स्वतःहून गुणक वाढत नाही. स्रोत: अभ्यासक्रम मॅक्रोइकॉनॉमिक्स प्रकरण 'मनी अँड बँकिंग'.