సారాంశంలో, 'డ్యూ ప్రాసెస్ ఆఫ్ లా' (Due Process of Law - చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ) అంటే అర్థం ఏమిటి?

సమాధానం: A. 'డ్యూ ప్రాసెస్ ఆఫ్ లా' (Due Process of Law) అంటే సారాంశంలో సహజ న్యాయ సూత్రం (The principle of natural justice) అని అర్థం. 'డ్యూ ప్రాసెస్ ఆఫ్ లా' అనేది అమెరికా మూలాలు కలిగిన రాజ్యాంగ సిద్ధాంతం (US రాజ్యాంగంలోని 5వ మరియు 14వ సవరణలు). ఇది చట్టం యొక్క సారాంశం (చట్టం స్వయంగా న్యాయమైనదిగా, నిష్పాక్షికమైనదిగా మరియు సహేతుకమైనదిగా ఉండాలి) మరియు దాని ప్రక్రియ (దానిని న్యాయబద్ధంగా అనుసరించాలి) రెండూ సహజ న్యాయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది. మేనకా గాంధీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1978) కేసు తర్వాత భారత న్యాయస్థానాలు ఆర్టికల్ 21 ('చట్టం ద్వారా నిర్దేశించబడిన పద్ధతి') వివరణలోకి 'డ్యూ ప్రాసెస్'ను సమర్థవంతంగా చేర్చాయి. 'డ్యూ ప్రాసెస్' సహజ న్యాయం యొక్క రెండు మూలస్తంభాలను కలిగి ఉంటుంది: (a) ఆడి ఆల్టరం పార్టెమ్ (audi alteram partem - అవతలి పక్షం వాదనను కూడా వినడం) మరియు (b) నెమో జుడెక్స్ ఇన్ కాసా సువా (nemo judex in causa sua - ఎవరూ తమ స్వంత కేసులో తామే న్యాయమూర్తిగా ఉండకూడదు). ఇతర ఎంపికలు: (B) 'చట్టం ద్వారా నిర్దేశించబడిన పద్ధతి' (The procedure established by law) అనేది అక్షరాలా భారతీయ సిద్ధాంతం (ఎ.కె. గోపాలన్ కేసు తర్వాతి కాలం, ఇది డ్యూ ప్రాసెస్ కంటే సంకుచితమైనది). (C) 'చట్టం యొక్క నిష్పాక్షిక అనువర్తనం' (Fair application of law) అనేది విస్తృతమైనదే అయినా అస్పష్టమైనది. (D) 'చట్టం ముందు సమానత్వం' (Equality before law) అనేది ఆర్టికల్ 14 — పరస్పర సంబంధం ఉన్నప్పటికీ భిన్నమైన భావన. మూలం: సిలబస్ ఇండియన్ కాన్స్టిట్యూషన్ ఎట్ వర్క్ అధ్యాయం 2 (హక్కులు) / మేనకా గాంధీ తీర్పు.