मूलतः, 'कायद्याची योग्य प्रक्रिया' ('Due Process of Law') चा अर्थ काय आहे?

उत्तर: A. 'कायद्याची योग्य प्रक्रिया' ('Due Process of Law') चा मूलभूत अर्थ नैसर्गिक न्यायाचे तत्त्व असा आहे. ड्यू प्रोसेस ऑफ लॉ (Due Process of Law) हा अमेरिकन राज्यघटनेतील (5 वी आणि 14 वी घटनादुरुस्ती) एक घटनात्मक सिद्धांत आहे, ज्यानुसार कायद्याचा मूळ गाभा (कायदा स्वतःच न्याय्य, निष्पक्ष आणि वाजवी असणे आवश्यक आहे) आणि प्रक्रिया (त्याचे पालन निष्पक्षपणे केले गेले पाहिजे) या दोन्ही बाबी नैसर्गिक न्यायाच्या मानकांची पूर्तता करणाऱ्या असल्या पाहिजेत. मेनका गांधी वि. युनियन ऑफ इंडिया (1978) खटल्यानंतर भारतीय न्यायालयांनी अनुच्छेद 21 ('कायद्याने स्थापित पद्धत') च्या अन्वयार्थामध्ये ड्यू प्रोसेसचे तत्त्व प्रभावीपणे समाविष्ट केले. ड्यू प्रोसेस हे नैसर्गिक न्यायाच्या दोन प्रमुख स्तंभांवर आधारित आहे: (a) ऑडी अल्टरम पार्टम (दुसऱ्या बाजूचेही म्हणणे ऐकून घेणे) आणि (b) नेमो जुडेक्स इन कॉझा सुआ (कोणीही स्वतःच्याच प्रकरणात स्वतः न्यायाधीश असू शकत नाही). इतर पर्याय: (B) 'कायद्याने स्थापित पद्धत' हा भारताचा शाब्दिक सिद्धांत आहे (ए.के. गोपालन खटल्यानंतरचा, जो ड्यू प्रोसेसपेक्षा अधिक संकुचित आहे). (C) 'कायद्याची निष्पक्ष अंमलबजावणी' ही व्यापक असली तरी संदिग्ध संकल्पना आहे. (D) 'कायद्यासमोर समानता' हा अनुच्छेद 14 मधील भाग आहे — जो परस्परसंबंधित असला तरी एक वेगळी संकल्पना आहे. स्रोत: अभ्यासक्रम इंडियन कॉन्स्टिट्युशन ॲट वर्क प्र. 2 (हक्क) / मेनका गांधी निकाल.