મૂળભૂત રીતે, 'ડ્યુ પ્રોસેસ ઓફ લો' (કાયદાની યોગ્ય પ્રક્રિયા) નો અર્થ શું થાય છે?

જવાબ: A. 'ડ્યુ પ્રોસેસ ઓફ લો' નો મૂળભૂત અર્થ કુદરતી ન્યાયનો સિદ્ધાંત થાય છે. 'ડ્યુ પ્રોસેસ ઓફ લો' એ અમેરિકન મૂળનો બંધારણીય સિદ્ધાંત છે (યુએસ બંધારણના 5મા અને 14મા સુધારા) જેમાં એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે વિષયવસ્તુ (કાયદો પોતે ન્યાયી, ઉચિત અને વાજબી હોવો જોઈએ) અને પ્રક્રિયા (તેનું નિષ્પક્ષપણે પાલન થવું જોઈએ) બંને કુદરતી ન્યાયના ધોરણોને પૂર્ણ કરે. મેનકા ગાંધી વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (1978) પછી ભારતીય અદાલતોએ કલમ 21 ('કાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા') ના અર્થઘટનમાં અસરકારક રીતે 'ડ્યુ પ્રોસેસ' નો સમાવેશ કર્યો છે. ડ્યુ પ્રોસેસ કુદરતી ન્યાયના બે મુખ્ય સ્તંભોને મૂર્તિમંત કરે છે: (a) ઓડી અલ્ટરમ પાર્ટેમ (બીજી બાજુને પણ સાંભળો) અને (b) નેમો જુડેક્સ ઇન કોઝા સુઆ (કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાના કેસમાં પોતે ન્યાયાધીશ બની શકે નહીં). અન્ય વિકલ્પો: (B) 'કાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા' એ શાબ્દિક ભારતીય સિદ્ધાંત છે (એ.કે. ગોપાલન કેસ પછી, જે ડ્યુ પ્રોસેસ કરતાં વધુ સંકુચિત છે). (C) 'કાયદાનો ન્યાયી અમલ' વધુ વ્યાપક પરંતુ અસ્પષ્ટ છે. (D) 'કાયદા સમક્ષ સમાનતા' એ કલમ 14 છે — જે પરસ્પર જોડાયેલી હોવા છતાં અલગ વિભાવના છે. સ્ત્રોત: અભ્યાસક્રમ ઇન્ડિયન કોન્સ્ટીટ્યુશન એટ વર્ક પ્રકરણ 2 (અધિકારો) / મેનકા ગાંધી ચુકાદો.