ଭାରତର କେତେକ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମିଳୁଥିବା ଇଲମେନାଇଟ୍ ଏବଂ ରୁଟାଇଲ୍, ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ସମୃଦ୍ଧ ଉତ୍ସ ଅଟେ?

ଉତ୍ତର: D. ଇଲମେନାଇଟ୍ ଏବଂ ରୁଟାଇଲ୍ ହେଉଛି ଟାଇଟାନିୟମର ସମୃଦ୍ଧ ଉତ୍ସ। ଇଲମେନାଇଟ୍ (FeTiO3) ଏବଂ ରୁଟାଇଲ୍ (TiO2) ହେଉଛି ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁ ଟାଇଟାନିୟମ୍ (TITANIUM)ର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଖଣିଜ/ପିଣ୍ଡ। ଇଲମେନାଇଟ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ 53% TiO2 ଏବଂ ରୁଟାଇଲ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ 95% TiO2 ଥାଏ। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ 35% ଇଲମେନାଇଟ୍ ଭଣ୍ଡାର ଭାରତରେ ରହିଛି, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ କେରଳ (ଚାଭାରା, ତାମିଲନାଡୁର ମଣଭାଲକୁରିଚି), ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ବେଳାଭୂମି ବାଲିରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ। ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ରେୟାର୍ ଆର୍ଥସ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (IREL) ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ପାଦକ ଅଟେ। ଟାଇଟାନିୟମ୍ ଏରୋସ୍ପେସ୍ ମିଶ୍ରଧାତୁ, ମେଡିକାଲ ଇମ୍ପ୍ଲାଣ୍ଟ (ଉଚ୍ଚ ଜୈବ-ଅନୁକୂଳ ବା biocompatible), ରଙ୍ଗକଣିକା (ରଙ୍ଗ ବା paints ରେ TiO2), ଏବଂ ଭୂପୃଷ୍ଠ ପ୍ରଲେପ (surface coatings) ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହାର ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି-ଓଜନ ଅନୁପାତ ଏବଂ କ୍ଷୟ ପ୍ରତିରୋଧକ କ୍ଷମତା ଏହାକୁ ରଣନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ (Distractors): (A) ଆଲୁମିନିୟମ୍ ବକ୍ସାଇଟ୍‌ରୁ ମିଳିଥାଏ। (B) ତମ୍ବା ଚାଲକୋପାଇରାଇଟ୍‌ରୁ ମିଳିଥାଏ। (C) ଲୁହା ହେମାଟାଇଟ୍/ମ୍ୟାଗ୍ନେଟାଇଟ୍‌ରୁ ମିଳିଥାଏ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ମଧ୍ୟ ଇଲମେନାଇଟ୍/ରୁଟାଇଲ୍‌ରୁ ମିଳିନଥାଏ। ଉତ୍ସ: ଭାରତୀୟ ଖଣି ବ୍ୟୁରୋ (Indian Bureau of Mines) / ଖଣି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ / IREL ୱେବସାଇଟ୍।