भारतातील काही किनारी प्रदेशांमध्ये मुबलक प्रमाणात आढळणारे इल्मेनाइट आणि रुटाइल हे खालीलपैकी कशाचे समृद्ध स्रोत आहेत?

उत्तर: D. इल्मेनाइट आणि रुटाइल हे टायटॅनियमचे (TITANIUM) समृद्ध स्रोत आहेत. इल्मेनाइट (FeTiO3) आणि रुटाइल (TiO2) ही टायटॅनियमची दोन प्रमुख खनिजे आहेत, जे एक औद्योगिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे धातू आहे. इल्मेनाइटमध्ये सुमारे 53% TiO2 आणि रुटाइलमध्ये सुमारे 95% TiO2 असते. जगातील इल्मेनाइटच्या एकूण साठ्यांपैकी सुमारे 35% साठा भारतात आहे, जो प्रामुख्याने केरळ (चावरा, तामिळनाडूतील मणवलाकुरिची), आंध्र प्रदेश आणि ओडिशाच्या किनारपट्टीवरील वाळूत केंद्रित आहे. इंडियन रेअर अर्थ्स लिमिटेड (IREL) ही याची प्रमुख उत्पादक कंपनी आहे. टायटॅनियमचा वापर एरोस्पेस मिश्रधातू, वैद्यकीय रोपण (बायोकॉम्पॅटिबल असल्याने), रंगद्रव्ये (पेंट्समध्ये TiO2), आणि पृष्ठभागावरील कोटिंग्जमध्ये केला जातो. त्याचे वजन आणि मजबूतीचे उच्च गुणोत्तर तसेच गंज प्रतिरोधक क्षमता यामुळे त्याला धोरणात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. इतर पर्याय: (A) ॲल्युमिनियम हे बॉक्साईटपासून मिळते (B) तांबे हे चॅलकोपायराइटपासून मिळते (C) लोखंड हे हेमॅटाइट/मॅग्नेटाइटपासून मिळते. यापैकी कशाचाही स्रोत इल्मेनाइट/रुटाइल नाही. स्रोत: इंडियन ब्युरो ऑफ माइन्स / खान मंत्रालय / IREL अधिकृत संकेतस्थळ.